Oplosmiddelen

Gechloreerde oplosmiddelen zijn een groep chemische producten die een cruciale rol spelen in de industrie omwille van hun uitstekend reinigingsvermogen. Het gaat om perchlooretheen, trichlooretheen en metheenchloride. Zij tasten de stratosferische ozonlaag niet aan. De bijdrage van gechloreerde oplosmiddelen tot het broeikaseffect, de zure regen en de fotochemische smog is verwaarloosbaar. Zij zijn niet brandbaar. Behandel deze producten met de nodige voorzorgen en ze vormen geen bedreiging voor het milieu, de gezondheid of de veiligheid. Hun eigenschappen maken herhaald recycleren mogelijk. Zonder rekening te houden met recyclage werden in het jaar 2006 in Europa 214.000 ton gechloreerde oplosmiddelen gebruikt. Dit getal loopt sinds 1997 jaarlijks terug met gemiddeld 4,6% als gevolg van strengere regelgeving, deskundiger gebruik, recyclage en werken in gesloten systemen. Ook het verbod om trichlooretheen publiek te verkopen heeft bijgedragen tot de dalende cijfers.

Waarvoor gebruik je gechloreerde oplosmiddelen?

Gechloreerde oplosmiddelen worden onder andere gebruikt bij de fabricage van medisch materiaal, autoremsystemen, technische polymeren, microprocessoren, hydraulische systemen van vliegtuigen en precisie-instrumenten. Zij zijn de beste oplosmiddelen voor allerhande oliën en vetten, b.v. het reinigen van bulkcontainers en schepen.

Wat is het effect van gechloreerde oplosmiddelen op het milieu ?

Trichlooretheen, perchlooretheen en metheenchloride worden sinds vele jaren op grote schaal gebruikt. Hun invloed op milieu, gezondheid en veiligheid zijn tot een minimum beperkt;
zij zij niet brandbaar;
moderne installaties halen betere resultaten met minder oplosmiddel;
een gas dat aan de grond wordt uitgestoten bereikt de stratosfeer één tot twee jaar later. De levensduur van trichlooretheen, perchlooretheen en metheenchloride in de atmosfeer is relatief kort. Deze gassen zijn dus zo goed als afgebroken vóór zij de ozonlaag in de hoger gelegen stratosfeer bereiken. Zowel hun uitwerking als de mate waarin ze de ozonlaag kunnen aantasten is miniem;
deze drie gechloreerde oplosmiddelen ontbinden vlug in de atmosfeer. Ze dragen nauwelijks bij tot het broeikaseffect;
wat de vorming van zure regen betreft, zijn de hoeveelheden gechloreerde oplosmiddelen die in de atmosfeer terechtkomen onbetekenend (minder dan 1 %) tegenover de uitgestoten oxidehoeveelheden, veroorzaakt door de verbranding van fossiele brandstoffen;
gechloreerde oplosmiddelen leven slechts relatief kort in de atmosfeer. Mochten ze in het water of op de grond terechtkomen, dan zal het overgrote deel in de lucht verdampen en daar snel ontbinden. Metheenchloride is volledig biologisch afbreekbaar onder zowel aërobe (met zuurstof) als anaërobe (zonder zuurstof) omstandigheden. Trichlooretheen en perchlooretheen breken daarentegen veel trager af. Lekkage in water moet hoe dan ook vermeden worden. De huidige gevallen van grondwatervervuiling zijn het gevolg van vroegere lekkages of van ondeskundige verwijdering. Algemeen kan gesteld worden dat sanering van de bodem duur is, wat het belang onderstreept van preventieve maatregelen ter voorkoming van bodemverontreiniging;
de bijdrage van gechloreerde oplosmiddelen tot de vorming van fotochemische smog door ozon in de lage atmosfeer, is verwaarloosbaar. Hun aandeel werd enkele jaren geleden in West-Europa op 0,5 % geschat. Sindsdien zijn de emissies sterk verminderd.

Wat is het effect op de gezondheid ?

Recente gezondheidsstudies peilden naar de effecten op dieren van blootstelling aan gechloreerde oplosmiddelen;
dit had als gevolg dat TRI door de EU in 2002 werd herschikt van categorie 3 (mogelijk kankerverwekkend) naar categorie 2 (kan kanker veroorzaken). Deze beslissing was echter niet het gevolg van nieuw ontdekte nadelige eigenschappen van het product. Het was eerder een consequentie van de nieuwe Europese aanpak die rekening wil houden met het effect van blootstelling aan hoge dosissen TRI op laboratoriumdieren;
ECSA (European Chlorinated Solvent Association), de groepering die de producenten van gechloreerde oplosmiddelen vertegenwoordigt, gelooft niet dat de herklassering gerechtvaardigd is. Er werd namelijk geen enkele wetenschappelijk bewijs geleverd van het oorzakelijk verband tussen blootstelling aan TRI en kanker bij de mens. Daarentegen is wel bewezen dat het langdurig toepassen van hoge dosissen TRI bij dieren, niet relevant is voor risicobeoordeling bij de mens. Het is namelijk onmogelijk gebleken om onderzoeksresultaten van blootstelling op dieren te extrapoleren op de mens. ECSA doet hierover verder onderzoek en zal in 2009 opkomen met analyses, besluiten en voorstellen;
ook voor perchlooretheen en metheenchloride zijn studies aan de gang.

Zijn er alternatieven?

De technische kenmerken aan dewelke een alternatief product moet voldoen, zijn: niet onvlambaar, hoog oplossingsvermogen, compatibiliteit met een groot aantal materialen en uitstekende droog- en recyclage-eigenschappen;

alternatieve reinigingsmethodes zijn: waterige formules, het zogenaamde "nat reinigen"; oplosmiddelen op basis van koolwaterstoffen en halfwaterige systemen. De respectievelijke technologieën verschillen fundamenteel van die van de gechloreerde oplosmiddelen maar geen enkel van deze systemen heeft bewezen over de ganse lijn beter te zijn;

alternatieven zijn niet noodzakelijk beter voor het milieu en zeker niet voor de veiligheid van de gebruikers. Van sommigen werden de gevolgen voor de gezondheid nog niet voldoende onderzocht;

gechloreerde oplosmiddelen worden sinds vele jaren op grote schaal gebruikt. Hun voor- en nadelen zijn goed bekend en door de gebruikers goed gekend, zodat hun mogelijke invloed op gezondheid, milieu en veiligheid tot een minimum beperkt blijft;

PER blijft het nummer één oplosmiddel voor droogkuis / chemisch reinigen;

PER neemt geleidelijk aan de plaats in van TRI voor metaalontvetting.

Hoe zit het met de recyclage ?

Vervuilde gechloreerde oplosmiddelen, gebruikt bij oppervlaktereiniging, droogkuis of andere processen, laten zich gemakkelijk distilleren en meermaals recycleren. Aldus teruggewonnen oplosmiddelen kunnen probleemloos opnieuw worden gebruikt. Dit proces kan meermaals worden herhaald;

zo'n 20 % van de behoefte aan gechloreerde oplosmiddelen wordt gedekt door recyclage;

bijkomend voordeel: beduidend minder reststoffen;

De industrie, verenigd in ECSA (European Chlorinated Solvent Association) kijkt er nauwlettend op toe dat de professionele eindgebruikers de producten, de materialen en installaties gebruiken in de beste omstandigheden en alleen voor die toepassingen waarvoor ze bestemd zijn;
in samenwerking met de handelaars in chemische producten (BKC ) worden systemen opgezet waarbij gebruik gemaakt wordt van veiligheidscontainers die zorgen voor een probleemloze aanvoer van vers, en afvoer van gebruikt oplosmiddel en distillatieresidu. Het systeem bestaat uit speciale, van lekvrije koppelingen voorziene vaatjes met damp-retourleidingen, waarmee de machine emissievrij gevuld of leeggepompt kan worden. Door dit systeem verplicht te maken is men er van verzekerd dat reststoffen en afval behandel worden volgens of zelfs beter dan de wettelijke voorschriften.

Chemische textielreiniging ("Droogkuis")

De internet site kan gegevens bevatten die recenter zijn dan deze bevat in het Witboek

Het volledig Witboek van Chloor
(232 bladzijden - formaat .pdf - 2.7Mb)