Milieu-impact kwikelektrolyse

Kwik wordt gebruikt bij één van de drie processen om chloor te maken : het kwikelektrolyseproces. Kwik is een chemisch element dat wereldwijd in de natuur voorkomt, onder meer in vulkanen, geisers, warmwaterbronnen, grondwater, oppervlaktewater en oceanen. Mensen brengen 70% van de kwikvervuiling in het milieu door het smelten en raffineren van kwikhoudende ertsen, afvalverbranding, energieopwekking uit fossiele brandstoffen, bepaalde industriële productieprocessen, lijkverbranding (vervluchtiging van het amalgaam van tandvullingen), enzovoort. 22% van de jaarlijks wereldwijd gebruikte hoeveelheid kwik wordt verwerkt in elektrische en elektronische apparatuur, b.v. als sensoren, TL-lampen, relais, schakelaars van kaarten voor printplaten, extra dunne computerschermen.

Wat is de invloed van kwik op milieu en gezondheid?

De milieueffecten van kwik zijn een gevolg van bioaccumulatie . Voor de meeste organismen is kwik al giftig bij een relatief lage concentratie in het milieu;
kwik kan een grote verscheidenheid aan chemische verbindingen vormen, zowel organische als anorganische. Dit gebeurt in combinatie met koolstof, chloor , stikstof en andere chemische elementen;
kwik is zeer persistent in het milieu. Het beïnvloedt de lucht- en waterkwaliteit nog jarenlang nadat het in het milieu is terechtgekomen.
kwik is het meest giftig in de vorm van organische kwikverbindingen, in het bijzonder als methylkwik. Gemethyleerd kwik kan zich gemakkelijk in levende organismen ophopen en komt via vissen in de voedselketen terecht. Kwik is giftig bij inademing, inname langs de mond en aanraking met de huid. Het kan schade toebrengen aan de hersenen.

Welke maatregelen worden getroffen?

Industriële kwiklozingen worden reeds verscheidene jaren zeer streng gereglementeerd met een sterke afname tot gevolg. Kwikconcentraties zijn fel gedaald, zowel in sedimenten (bezinksel, afzetting) als in vis uit waters nabij industriegebieden;
in de laatste 10 jaar zijn in West-Europa de kwikemissies per ton chloorcapaciteit met 74 % verminderd tot een totaalemissie van minder dan 5,4 ton in 2004 (1,01 gram kwik per ton chloor). Eigenlijk een kleine hoeveelheid als men die vergelijkt met de 16.000 ton kwik (bron OESO ) die wereldwijd worden geloosd per jaar (zowel van natuurlijke als van menselijke oorsprong). De belangrijkste ‘menselijke’ bron is de verbranding van fossiele brandstoffen, met name petroleum en steenkool;
De 4de en laatste "dochter" directive van de uit 1996 daterende Air Quality Framework Directive werd in april 2004 door het Europees Parlement en door de Raad van Ministers goedgekeurd. Voor de aanwezigheid in de lucht van een aantal gevaarlijke stoffen zoals arsenicum, cadmium, enz. werden streefcijfers vastgelegd, te behalen voor december 2012. Voor kwik werden geen cijfers vooropgesteld.
de Europese chloorindustrie gebruikt nu veelal (43 %) het kwikproces . De productie-eenheden die werken met het kwikproces voldoen aan de normen die door de overheid opgelegd zijn. Toch verwacht men tegen 2010 een verdere daling tot circa 35%.
Dankzij volgehouden saneringsinspanningen zijn de kwikemissies sterk gedaald en vormen ze geen echt probleem meer voor het milieu. Door een blijvende optimalisatie zullen de kwikemissies in de volgende jaren verder afnemen. De chloorproducenten hebben zich geëngageerd om het cijfer verder te doen dalen tot minder dan 1 gram kwik per ton chloorcapaciteit in 2007.
Dit is slechts één van de zes verbintenissen die de West-Europese chloorindustrie vrijwillig heeft aangegaan. De andere vijf zijn:
- Er worden geen nieuwe installaties meer gebouwd die met het kwikproces werken. Er zullen alternatieve technologieën worden aangewend voor iedere nieuw te bouwen chloorelektrolyse-eenheid. Deze zullen met de best beschikbare technieken (BBT) worden opgericht.
- De bestaande kwikinstallaties worden afgebouwd op het einde van hun levensduur en ten laaste in 2020.
- De ontmantelde fabrieken worden niet aan derden overgedragen voor hergebruik.
- De kwikemissies zullen per bedrijf bekend gemaakt worden en beschikbaar zijn voor audit door derden.
- Het zuivere kwik afkomstig van gesloten cellen zal op een veilige en milieuvriendelijke manier opgeruimd worden.
Wat gaat er gebeuren met de 12.000 ton zuiver kwik dat vrijkomt?
Als al de elektrolyse-installaties in West-Europa die met het kwikproces werken, sluiten of op een andere proces overschakelen, komt er ongeveer 12.000 ton zuiver kwik ter beschikking; zo werd gesteld in 2001.
De bedrijven hebben via Euro Chlor een akkoord gesloten om deze enorme hoeveelheid over te maken aan de enige Europese kwikproducent: Minas de Almaden in Spanje. Deze zou zijn productiehoeveelheid zo aanpassen, d.w.z. verminderen, dat er geen marktverstoring optreedt. Deze overeenkomst bleek de best haalbare en de meest milieuvriendelijke te zijn. Totnogtoe werd circa 2000 ton kwik naar Spanje verscheept, wat maakt dat er nog een kleine 10.000 ton overblijven van 43 fabrieken in 14 landen.
De EU kondigde in 2005 aan dat kwikexport zou moeten stoppen in 2011.
Export naar Spanje wordt dan onmogelijk, zodat naar een andere oplossing diende gezocht.
EuroChlor kwam met het voorstel om de kwik te verpakken in hermetisch gesloten stalen containers en deze op te slaan in ondergrondse zoutmijnen. Daar kan geen roestvorming optreden omdat er geen vocht is.
Het voorstel ligt ter tafel. EuroChlor verwacht een akkoord van de EU in 2008.
In 2011 zou het vrijwillig akkoord over de opslag van kwik ingaan.